દવા વગર સારી ઊંઘ મેળવવી

પરિચય

• મોટાભાગના પુખ્ત વયના લોકોને સાતથી નવ કલાકની ઊંઘની જરૂર હોય છે
• સૂવાના ચોક્કસ સમય કરતાં સવારે જાગવાનો એક સમય રાખવો વધુ સારો કામ કરે છે
• સવારે સૂર્યપ્રકાશ કે અજવાળું મેળવો — તે તમારી બોડી ક્લોક (Body clock) એટલે કે શરીરની ઘડિયાળને યોગ્ય રાખે છે
• ઊંઘવાના છેલ્લા એક કલાક પહેલાં સ્ક્રિન (મોબાઈલ/ટીવી) થી દૂર રહો અને લાઈટ ઝાંખી રાખો
• સાંજે મોડેથી ચા, કોફી અને ભારે ખોરાક લેવાનું ટાળો
• ડોક્ટરની સલાહ વગર ઊંઘની ગોળીઓ ન લો

પૂરતી ઊંઘ ન મળવી એ માત્ર થાક લાગવા પૂરતું સીમિત નથી. લાંબા સમય સુધી ઓછી ઊંઘ લેવાથી હાઈ બ્લડ પ્રેશર (High blood pressure), ડાયાબિટીસ (Diabetes), વજન વધવું, ઉદાસીનતા અને એકાગ્રતામાં ઘટાડો થવાનું જોખમ વધી જાય છે.

સૌથી અસરકારક એક જ ફેરફાર એ છે કે અઠવાડિયાના સાતેય દિવસ — શનિ-રવિ સહિત — સવારે જાગવાનો એક જ સમય રાખો. તમે ક્યારે સૂવા જાઓ છો તેના કરતાં ક્યારે જાગો છો અને અજવાળું જુઓ છો તેનાથી તમારી બોડી ક્લોક (Body clock) વધુ સારી રીતે ગોઠવાય છે.

સવારનો તડકો અથવા અજવાળું આ ઘડિયાળને મજબૂત બનાવે છે. સવારે જાગ્યા પછી તરત જ દસથી પંદર મિનિટ બહાર અજવાળામાં રહેવાથી તે રાત્રે તમને સરળતાથી ઊંઘ આવવામાં મદદ કરે છે.

ઊંઘતા પહેલાંનો છેલ્લો એક કલાક ખૂબ મહત્વનો છે. આંખોની નજીક મોબાઈલ કે ટીવીનો તેજ પ્રકાશ ઊંઘવામાં મોડું કરાવે છે, અને ફોનમાં સ્ક્રોલિંગ કરવાથી મગજ સક્રિય રહે છે. લાઈટો ઝાંખી કરવી અને ફોન દૂર મૂકી દેવો એ મોટાભાગના લોકો માટે ઊંઘ સુધારવાનો એક મોટો ફેરફાર છે.

કેફીન (Caffeine) શરીરમાં કેટલાય કલાક સુધી સક્રિય રહે છે, તેથી સાંજે ચા કે કોફી પીવાથી એવા લોકોની ઊંઘ પર પણ અસર પડે છે જેઓ માને છે કે તેમને કોઈ અસર નથી થતી. રાત્રે મોડેથી ભારે ખોરાક લેવો અને દારૂ પીવો — આ બંને ઊંઘને વારંવાર તોડે છે.

જો તમને નિયમિતપણે ઊંઘ ન આવતી હોય કે ઊંઘી રહેવામાં તકલીફ પડતી હોય, અથવા પૂરતા કલાક સૂવા છતાં થાક લાગતો હોય, તો ડોક્ટરને બતાવો. સ્લીપ એપનિયા (Sleep apnoea), થાઈરોઈડ (Thyroid) ની સમસ્યાઓ, એનિમીઆ (Anaemia - લોહીની કમી) અને ડિપ્રેશન (Depression) આ બધું ઊંઘમાં ખલેલ પહોંચાડે છે અને તેની સારવાર શક્ય છે. તમારી જાતે ઊંઘની ગોળીઓ લેવાનું શરૂ કરશો નહીં — તેની ટેવ પડી જાય છે અને તે તકલીફના મૂળ કારણને દૂર કરતી નથી.

વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો