हे पान यंत्राने भाषांतरित केले आहे
हे भाषांतर अद्याप डॉक्टरांनी तपासलेले नाही. अर्थ बरोबर असावा, पण काही अस्पष्ट वाटल्यास इंग्रजी मूळ वाचा.
इंग्रजी मूळ वाचाॲस्पिरिनचा कमी डोस (low-dose aspirin) रक्ताच्या गाठी होण्याची शक्यता कमी करतो. हे दुसऱ्यांदा होणारा हार्ट अटॅक (heart attack) किंवा स्ट्रोक (stroke) टाळण्यासाठी घेतले जाते — प्रत्येकाने सामान्य काळजी म्हणून हे घेऊ नये.
- औषधे
- Acetylsalicylic acid
- Brands
- Ecosprin, Loprin, Delisprin, Aspicot
कशासाठी वापरले जाते
- ज्यांना आधीच एकदा हार्ट अटॅक किंवा स्ट्रोक येऊन गेला आहे, त्यांना पुन्हा अटॅक किंवा स्ट्रोक येण्यापासून रोखण्यासाठी
- स्टंट (stent), बायपास (bypass) किंवा हृदयाच्या इतर शस्त्रक्रियेनंतर
- हृदयविकाराचा जास्त धोका असलेल्या काही लोकांमध्ये, जिथे डॉक्टरांच्या मते रक्तस्रावाच्या (bleeding) धोक्यापेक्षा औषधाचा फायदा जास्त आहे
- जास्त प्रमाणात, कधीकधी वेदनाशामक (painkiller) म्हणून — जरी सहसा इतर औषधांना प्राधान्य दिले जाते
हे कसे काम करते
प्लेटलेट्स (Platelets) या रक्तातील पेशी असतात ज्या जखम भरण्यासाठी एकत्र चिकटतात. ॲस्पिरिन त्यांना कमी चिकट बनवते, ज्यामुळे अरुंद झालेल्या रक्तवाहिनीच्या आत गाठी तयार होण्याची आणि ती बंद होण्याची शक्यता कमी होते. बहुतेक हार्ट अटॅक आणि अनेक स्ट्रोक या गाठींमुळेच येतात.
हे कसे घ्यावे
- हे औषध जेवणासोबत किंवा जेवण झाल्यावर लगेच, एका पूर्ण ग्लास पाण्यासोबत घ्या.
- एन्टेरिक-कोटेड (enteric-coated) गोळ्या न चुरा करता अख्ख्या गिळा — हे कोटिंग पोटाच्या आतल्या अस्तराचे रक्षण करण्यासाठी असते आणि गोळी बारीक केल्याने त्याचा फायदा राहत नाही.
- रोज एकाच वेळी गोळी घ्या आणि ती नियमित चालू ठेवा. त्याचा संरक्षणात्मक फायदा सतत औषध घेण्यावर अवलंबून असतो.
- कोणत्याही शस्त्रक्रियेपूर्वी किंवा उपचारापूर्वी तुम्ही हे औषध घेता हे डॉक्टर किंवा दातांच्या डॉक्टरांना (dentist) सांगा — पण स्वतःहून ते आधी बंद करू नका.
खबरदारी
- औषध सुरू करण्यापूर्वी तुमच्या डॉक्टरांना पोटातील अल्सर (ulcers), ॲसिडिटी (acidity) किंवा रक्तस्रावाची (bleeding) कोणतीही समस्या असल्यास सांगा.
- त्वचेवर सहजरीत्या काळे-निळे डाग पडणे (bruising) आणि लहान कापल्यास जास्त वेळ रक्त येणे अशी लक्षणे दिसू शकतात. याचा अर्थ औषध काम करत आहे, पण जास्त किंवा कारणाशिवाय रक्तस्राव झाल्यास डॉक्टरांना दाखवणे गरजेचे आहे.
- डॉक्टरांनी सांगितल्याशिवाय यासोबत आयब्युप्रोफेन (Ibuprofen) सारख्या सूज व वेदना कमी करणाऱ्या गोळ्या घेणे टाळा — या दोन गोळ्या एकत्र घेतल्याने पोटातील रक्तस्रावाचा धोका खूप वाढतो.
- तुम्हाला दमा (asthma) असल्यास डॉक्टरांना सांगा, कारण दम्याच्या काही लोकांना ॲस्पिरिनचा त्रास होऊ शकतो.
- दारूमुळे (Alcohol) पोटाचा त्रास अधिक वाढतो.
सामान्य दुष्परिणाम
- पोटाचा त्रास, ॲसिडिटी किंवा अस्वस्थता
- सहज काळे-निळे डाग पडणे (bruising)
- लहान कापल्यास नेहमीपेक्षा जास्त वेळ रक्त वाहणे
- मळमळ (Nausea)
- अपचन (Indigestion)
महत्त्वाच्या सूचना
- सामान्य काळजी म्हणून स्वतःच्या मनाने ॲस्पिरिनचा कमी डोस सुरू करू नका. ज्यांना कधीही हार्ट अटॅक किंवा स्ट्रोक आलेला नाही, त्यांच्यासाठी रक्तस्रावाचा धोका औषधाच्या फायद्यापेक्षा जास्त असू शकतो, त्यामुळे आता हे औषध रोजच्या वापरासाठी दिले जात नाही. हे औषध तुमच्यासाठी योग्य आहे की नाही, याचा निर्णय तुमची वैद्यकीय माहिती असणारे डॉक्टरच घेऊ शकतात.
- फ्लू (flu) किंवा कांजिण्या (chickenpox) सारखा विषाणूजन्य संसर्ग (viral illness) असलेल्या मुलाला किंवा किशोरावस्थेतील मुलाला ॲस्पिरिन कधीही देऊ नका. याचा संबंध रेयेस सिंड्रोम (Reye's syndrome) शी आहे, जो मेंदू आणि यकृतावर परिणाम करणारा एक दुर्मिळ पण गंभीर आजार आहे.
- डेंग्यूचा (Dengue) संशय असल्यास ॲस्पिरिन घेणे टाळा. यामुळे रक्तस्रावाचा धोका वाढतो आणि डेंग्यूमध्ये आधीच प्लेटलेट्स कमी होतात. डेंग्यूमध्ये वेदनाशामक म्हणून पॅरासिटामोल (Paracetamol) वापरले जाते.
- काळ्या रंगाची किंवा डांबरासारखी संडास होणे, रक्ताची उलट्या होणे, किंवा अचानक तीव्र डोकेदुखी अथवा अशक्तपणा येणे यासाठी तातडीने डॉक्टरांकडे जाणे गरजेचे आहे — ही गंभीर रक्तस्रावाची लक्षणे असू शकतात.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
हार्ट अटॅक टाळण्यासाठी मी रोज ॲस्पिरिन घ्यावे का?
डॉक्टरांनी सांगितल्याशिवाय अजिबात घेऊ नका. ज्यांना आधीच हार्ट अटॅक किंवा स्ट्रोक आला आहे, त्यांच्यासाठी रोज ॲस्पिरिनचा कमी डोस घेणे नक्कीच फायदेशीर ठरते. पण ज्यांना असा त्रास झालेला नाही, त्यांच्यासाठी परिस्थिती वेगळी आहे — हृदयाचा धोका कमी होण्यापेक्षा रक्तस्रावाचा धोका वाढू शकतो, त्यामुळे आता आरोग्य मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये हे औषध रोज घेण्याचा सल्ला दिला जात नाही. हा निर्णय बातम्या वाचून न घेता डॉक्टरांशी बोलूनच घेतला पाहिजे.
शस्त्रक्रिया किंवा दातांच्या उपचारापूर्वी मी ॲस्पिरिन घेणे बंद करू शकतो का?
तुम्ही हे औषध घेता हे सर्जन (surgeon) किंवा डेंटिस्टला (dentist) सांगा आणि त्यांना तुमच्या डॉक्टरांशी बोलून निर्णय घेऊ द्या. स्वतःहून औषध बंद करणे धोकादायक ठरू शकते, विशेषतः जर तुमच्या हृदयात स्टंट बसवला असेल, कारण ज्या गाठीला रोखण्यासाठी औषध दिले होते ती गाठ तयार होऊ शकते.
लहान मुले ॲस्पिरिन घेऊ शकतात का?
नाही, सामान्य ताप किंवा विषाणूजन्य आजारासाठी (viral illness) मुलांनी ॲस्पिरिन घेऊ नये. विषाणूजन्य संसर्ग असलेल्या लहान मुलांमध्ये किंवा किशोरवयीन मुलांमध्ये ॲस्पिरिन दिल्यास रेयेस सिंड्रोम (Reye's syndrome) होण्याचा धोका असतो, जो दुर्मिळ पण गंभीर आजार आहे. मुलांमधील तापासाठी पॅरासिटामोल (Paracetamol) वापरले जाते.
ॲस्पिरिनच्या कमी डोसचे दुष्परिणाम काय आहेत?
पोटाचा त्रास आणि ॲसिडिटी होणे हे सामान्य दुष्परिणाम आहेत, सोबत त्वचेवर डाग पडणे आणि लहान कापल्यास जास्त वेळ रक्त येणे हेसुद्धा होते. पोटाच्या आत किंवा इतर ठिकाणी रक्तस्राव होणे हा सर्वात मोठा धोका आहे, म्हणूनच हे औषध डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच घेतले पाहिजे, स्वतःहून नाही.