हे पान यंत्राने भाषांतरित केले आहे
हे भाषांतर अद्याप डॉक्टरांनी तपासलेले नाही. अर्थ बरोबर असावा, पण काही अस्पष्ट वाटल्यास इंग्रजी मूळ वाचा.
इंग्रजी मूळ वाचासालब्युटामॉल (Salbutamol) हे दम्यासाठी (asthma) लक्षणे शांत करणारे रिलीव्हर इनहेलर (reliever inhaler) आहे. हे काही मिनिटांतच आकुंचन पावलेल्या श्वासनलिका उघडते, परंतु ज्या सुजेमुळे दमा होतो ती मूळ सूज हे कमी करत नाही.
- औषधे
- Salbutamol (albuterol)
- Brands
- Asthalin, Ventorlin, Levolin (levosalbutamol), Albuterol (the American name for salbutamol)
कशासाठी वापरले जाते
- दम्याच्या लक्षणांपासून तात्काळ आराम — छातीत घरघर होणे, छाती जड वाटणे आणि श्वास घ्यायला त्रास होणे
- क्रॉनिक ऑब्स्ट्रक्टिव्ह पल्मोनरी डिसीज (COPD) मधील लक्षणांपासून आराम देणे
- सल्ल्यानुसार व्यायामाच्या थोडा वेळ आधी वापरल्यास, व्यायामामुळे होणारा श्वासोच्छवासाचा त्रास रोखणे
- दम्याचा अ‍ॅटक आल्यास, तातडीच्या वैद्यकीय मदतीसोबत उपचार म्हणून वापरणे
हे कसे काम करते
सालब्युटामॉल (Salbutamol) श्वासनलिकांभोवती आवळलेल्या स्नायूंना शिथिल करते, ज्यामुळे साधारण ५ मिनिटांत श्वासनलिका रुंद होतात. औषध थेट फुफ्फुसांमध्ये ओढले जात असल्यामुळे, अगदी कमी प्रमाणात डोसची गरज असते — म्हणूनच गोळीच्या तुलनेत इनहेलरमुळे दुष्परिणाम खूप कमी होतात.
हे कसे घ्यावे
- इनहेलर चांगले हलवा. पूर्ण श्वास बाहेर सोडा, नंतर बटण दाबून त्याच क्षणी हळूहळू आणि खोलवर श्वास आत घ्या, आणि साधारण १० सेकंद श्वास रोखून धरा.
- तुमचे डॉक्टर किंवा औषध विक्रेत्याला (pharmacist) तुमची इनहेलर घेण्याची पद्धत तपासायला सांगा आणि स्पेसर (spacer) बद्दल विचारा — यामुळे औषध जास्त प्रमाणात फुफ्फुसांपर्यंत पोहोचते, विशेषतः लहान मुले आणि वृद्धांसाठी हे खूप उपयोगी आहे.
- जर एकापेक्षा जास्त फवारे (puffs) घेण्यास सांगितले असेल, तर दोन फवाऱ्यांमध्ये साधारण अर्धा मिनिट थांबा.
- सल्ल्यानुसार औषध घेतल्यानंतर तोंड स्वच्छ धुवा.
- वापरण्यापूर्वी डोस काउंटर तपासा, किंवा इनहेलर रिकामे तर नाही ना हे तपासा. अनेक जण काही आठवड्यांपूर्वीच संपलेले इनहेलर सोबत घेऊन फिरतात.
खबरदारी
- तुमचे रिलीव्हर इनहेलर नेहमी सोबत ठेवा. बाहेर गरज असताना ते घरात राहिल्यास त्याचा काहीही उपयोग होणार नाही.
- आठवड्यातून दोन पेक्षा जास्त वेळा रिलीव्हर वापरण्याची गरज भासत असेल, तर तुमचा दमा नियंत्रणात नाही असा याचा अर्थ होतो. अशा वेळी फक्त जास्त रिलीव्हर न घेता डॉक्टरांकडून उपचारांची पुन्हा तपासणी करून घेणे गरजेचे आहे.
- रिलीव्हर इनहेलर हे तुमच्या रोजच्या प्रिव्हेंटर इनहेलरची (preventer inhaler) जागा घेऊ शकत नाही. या दोघांची कामे वेगळी आहेत.
सामान्य दुष्परिणाम
- कंप सुटणे किंवा थरथरणे, विशेषतः हातांना
- हृदयाचे ठोके जलद होणे किंवा छातीत धडधडणे
- डोकेदुखी
- स्नायूंमध्ये गोळे येणे (कॅम्प्स)
- हे दुष्परिणाम सहसा सौम्य असतात आणि थोड्या वेळात निघून जातात
महत्त्वाच्या सूचना
- अ‍ॅटकदरम्यान तुमचे रिलीव्हर काम करत नसेल, किंवा १ ते २ तासांतच त्याचा असर संपत असेल, तर तातडीने आणीबाणीच्या मदतीसाठी संपर्क साधा — रुग्णालयात जा किंवा ११२ (112) वर कॉल करा.
- एक वाक्य पूर्ण बोलतानाही श्वास गुदमरणे, किंवा ओठ आणि बोटांची पेरे निळी पडणे ही आणीबाणीची वेळ आहे.
- प्रिव्हेंटर न घेता फक्त रिलीव्हरवर अवलंबून राहणे हे दमा धोकादायक बनण्याचे सर्वात मोठे कारण आहे. रिलीव्हर फक्त आजच्या लक्षणांना आराम देते, पण आतल्या सुजेवर काहीही उपाय करत नाही.
- इनहेलरचे कोणतेही व्यसन किंवा सवय लागत नाही. या भीतीपोटी इनहेलर वापरणे टाळल्यास दमा जास्त बिघडू शकतो आणि नको असताना रुग्णालयात भरती व्हावे लागू शकते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
इनहेलरचे व्यसन लागते का?
नाही. हा गैरसमज भारतात खूप पसरलेला आहे आणि यामुळे मोठे नुकसान होते. इनहेलरची सवय लागत नाही. रिलीव्हरची वारंवार गरज भासणे हे दमा नियंत्रणात नसल्याचे लक्षण आहे, औषधाचे व्यसन लागल्याचे नाही — आणि यावर उपाय म्हणजे डॉक्टरांच्या सल्ल्याने प्रिव्हेंटर उपचार घेणे, इनहेलर टाळणे नव्हे.
मी माझे रिलीव्हर इनहेलर किती वेळा वापरू शकतो?
तुमच्या डॉक्टरांनी दिलेल्या सूचनांचे पालन करा. सर्वसाधारण नियम म्हणून, जर आठवड्यातून २ पेक्षा जास्त वेळा हे वापरावे लागत असेल, तर तुमचा दमा नियंत्रणात नाही आणि उपचारांची पुन्हा तपासणी करणे आवश्यक आहे. अ‍ॅटक आल्यास तुमच्या अ‍ॅक्शन प्लॅनचे (action plan) पालन करा आणि औषध काम करत नसेल तर तातडीने मदत घ्या.
मला बरे वाटत असले तरी इनहेलर वापरण्याची गरज आहे का?
रिलीव्हर फक्त लक्षणे दिसल्यावर वापरले जाते, त्यामुळे बरे वाटत असताना ते न वापरणे सामान्य आहे. पण प्रिव्हेंटर वेगळे असते — तुम्हाला अगदी बरे वाटत असले तरीही ते रोज घेणे आवश्यक असते, कारण त्यामुळेच तुमची प्रकृती चांगली राहते.
स्पेसर वापरणे खरोखर गरजेचे आहे का?
हे अनिवार्य नाही, पण औषध तोंडात किंवा घशात अडकण्याऐवजी फुफ्फुसांपर्यंत जास्त प्रमाणात पोहोचण्यासाठी यामुळे खूप मदत होते. लहान मुले, वृद्ध व्यक्ती आणि इनहेलर दाबणे व श्वास आत घेणे यांची वेळ एकाच वेळी जमवणे कठीण जाणाऱ्या लोकांसाठी हे विशेष फायदेशीर आहे.
सालब्युटामॉलचे दुष्परिणाम काय आहेत?
हातांना कंप सुटणे किंवा थरथरणे, हृदयाचे ठोके जलद होणे किंवा धडधडणे, डोकेदुखी आणि स्नायूंमध्ये गोळे येणे. हे सहसा सौम्य असतात आणि लवकर निघून जातात. दुष्परिणामांपेक्षा आठवड्यातून २ पेक्षा जास्त वेळा रिलीव्हर लागणे हे अधिक महत्त्वाचे आहे — याचा अर्थ दमा स्वतःच नियंत्रणात नाही.