हे पान यंत्राने भाषांतरित केले आहे
हे भाषांतर अद्याप डॉक्टरांनी तपासलेले नाही. अर्थ बरोबर असावा, पण काही अस्पष्ट वाटल्यास इंग्रजी मूळ वाचा.
इंग्रजी मूळ वाचाजेव्हा पोटातील ॲसिड अन्नाच्या नळीमध्ये (अन्ननलिका) मागे फिरते, तेव्हा ॲसिड रिफ्लक्स होतो. यामुळे छातीत जळजळ होते आणि तोंडात आंबट चव येते.
ही लक्षणे दिसल्यास ताबडतोब रुग्णालयात जा
- घाम येणे, ताण किंवा दम लागणे, मळमळ होणे किंवा दुखणे हातात, जबड्यात किंवा पाठीत पसरण्यासोबत छातीत दुखणे — याला हार्ट अटॅकचा (Heart Attack) धोका मानून तातडीने आणीबाणीच्या वैद्यकीय मदतीसाठी जा, अँटासिड (Antacid) गोळी घेऊ नका
- अन्न गिळताना त्रास होणे किंवा अन्न अडकल्यासारखे वाटणे
- गिळताना वेदना होणे
- उलट्यातून रक्त पडणे किंवा डांबरासारखी काळी संडास होणे
- कोणताही प्रयत्न न करता वजन कमी होणे
- वयाच्या सुमारे 45 ते 50 वर्षांनंतर ही लक्षणे पहिल्यांदाच सुरू होणे
- रक्त तपासणीत ॲनिमिया (Anaemia - रक्ताची कमतरता) आढळणे
In English:
- Chest pain with sweating, breathlessness, nausea, or pain spreading to the arm, jaw or back — treat this as a possible heart attack and get emergency help, not an antacid
- Difficulty swallowing, or food feeling stuck
- Pain on swallowing
- Vomiting blood, or black tarry stools
- Losing weight without trying
- Symptoms starting for the first time after about age 45 to 50
- Anaemia found on a blood test
इशाऱ्याची लक्षणे इंग्रजीतही दिली आहेत, त्यामुळे महत्त्वाची माहिती फक्त भाषांतरावर अवलंबून राहत नाही.
थोडक्यात
अन्ननलिका जिथे पोटाला जोडली जाते तिथे स्नायूंचे एक कडे (रिंग) असते, जे पोटातील अन्न खालीच ठेवण्याचे काम करते. जेव्हा हे कडे चुकीच्या वेळी ढिले पडते, तेव्हा ॲसिड वर येते. अन्ननलिकेत ॲसिडपासून संरक्षण करणारे अस्तर नसते, त्यामुळे छातीत जळजळ जाणवते.
भरपेट किंवा तिखट जेवल्यानंतर कधीतरी छातीत जळजळ होणे ही खूप सामान्य बाब आहे आणि हा काही आजार नाही. पण जेव्हा हे वारंवार होते, झोपेत अडथळा आणते किंवा रोज औषध घ्यावे लागते, तेव्हा त्याला गॅस्ट्रो-ईसोफेजियल रिफ्लक्स डिसीज किंवा जीईआरडी (GERD) म्हणतात.
जेवणाच्या सवयी, वजन आणि वेळा बदलून तसेच ठराविक काळासाठी औषधे घेऊन बहुतांश लोकांना यावर चांगला ताबा मिळवता येतो.
सर्वात महत्त्वाची गोष्ट लक्षात ठेवण्यासारखी ही आहे की छातीत होणारे प्रत्येक दुखणे एसिडिटी नसते — खाली दिलेला इशारा नक्की वाचा.
लक्षणे
- छातीत जळजळ होणे, विशेषतः जेवल्यानंतर किंवा झोपल्यावर
- घशाच्या मागच्या बाजूला आंबट किंवा कडू चव येणे
- अन्न किंवा द्रव पदार्थ पुन्हा तोंडात वर येणे
- ढेकर येणे आणि पोट फुगणे
- कोरडा खोकला किंवा वारंवार घसा साफ करावा लागणे, विशेषतः रात्रीच्या वेळी
- सकाळी उठल्यावर आवाज बसणे
- जळजळ किंवा खोकल्यामुळे झोपमोड होणे
कारण काय
- अन्ननलिका आणि पोटाच्या मधील स्नायू कमकुवत होणे किंवा चुकीच्या वेळी ढिले पडणे
- हायटस हर्निया (Hiatus Hernia), ज्यामध्ये पोटाचा काही भाग वर छातीच्या पडद्याकडे सरकतो
- पोटाभोवती जास्त चरबी असणे, ज्यामुळे पोटावर दाब वाढतो
- गरोदरपण (Pregnancy)
- धूम्रपान करणे
- भरपेट किंवा उशिरा जेवणे आणि जेवल्यानंतर लगेच झोपणे
- काही औषधे, ज्यामध्ये विशिष्ट वेदनाशामक (Painkillers) गोळ्यांचा समावेश आहे
कोणाला जास्त धोका
- वजन जास्त असणे, विशेषतः पोटाभोवती चरबी असणे
- रात्री उशिरा जेवणे आणि त्यानंतर लगेच झोपणे
- धूम्रपान आणि नियमित दारू पिणे
- वारंवार जास्त, तेलकट किंवा अति-तिखट जेवणे
- गरोदरपण
- आयब्युप्रोफेन (Ibuprofen) किंवा डायक्लोफेनॅक (Diclofenac) सारख्या दाह कमी करणाऱ्या वेदनाशामक गोळ्यांचा प्रदीर्घ वापर
तपासणी आणि निदान
- सहसा कोणत्याही तपासणीशिवाय, केवळ तुमच्या लक्षणांवरून याचे निदान केले जाते
- औषधोपचाराने लक्षणे कमी झाल्यास निदानाची पुष्टी होते
- धोक्याची लक्षणे दिसल्यास, जास्त वयात लक्षणे सुरू झाल्यास किंवा उपचारांचा फरक पडत नसल्यास एंडोस्कोपी (Endoscopy) — कॅमेराद्वारे केली जाणारी तपासणी — केली जाते
- काही लोकांमध्ये पोटातील जिवाणू असलेल्या हेलिकोबॅक्टर पायलोरी (Helicobacter pylori) साठी तपासण्या केल्या जातात
उपचार
- थोडे थोडे जेवा आणि जेवल्यानंतर दोन ते तीन तास झोपणे टाळा.
- रात्रीच्या वेळी त्रास होत असल्यास खाटेची डोक्याकडील बाजू सुमारे 15 सेंटीमीटर वर उंच करा. फक्त डोक्याखाली जास्त उशी घेतल्याने तितकासा फायदा होत नाही.
- थोडेसे वजन कमी केल्यानेसुद्धा खूप फायदा होतो.
- अँटासिड (Antacids) आधीपासून तयार झालेले ॲसिड कमी करतात आणि जलद, अल्पकालीन आराम देतात.
- ओमेप्रॅझोल (Omeprazole) किंवा पॅन्टोप्राझोल (Pantoprazole) सारखी ॲसिड कमी करणारी औषधे पोटात तयार होणाऱ्या ॲसिडचे प्रमाण कमी करतात. ती जेवणापूर्वी ठराविक काळाच्या कोर्ससाठीच घ्यायची असतात.
- जर तुम्ही अनेक महिन्यांपासून रोज एसिडिटीची औषधे घेत असाल, तर तुम्हाला अजूनही त्यांची गरज आहे का आणि काही तपासणी करायची राहिली आहे का, हे जाणून घेण्यासाठी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
प्रतिबंध
- झोपण्यापूर्वी दोन ते तीन तास आधी रात्रीचे जेवण करा
- एकदाच खूप जास्त जेवण्याऐवजी अन्नाचे प्रमाण मध्यम ठेवा
- ज्या पदार्थांमुळे तुम्हाला त्रास होतो ते ओळखा — हे पदार्थ प्रत्येक व्यक्तीनुसार वेगवेगळे असू शकतात
- धूम्रपान आणि दारूचे प्रमाण कमी करा
- पोटाभोवती चरबी किंवा जास्त वजन असेल तर ते कमी करा
- कमरेभोवती घट्ट कपडे घालणे टाळा
- दाह कमी करणाऱ्या वेदनाशामक गोळ्या नियमित वापरण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या
डॉक्टरांना कधी भेटावे?
जर एसिडिटी आठवड्यातून दोनपेक्षा जास्त वेळा होत असेल, झोपेत अडथळा आणत असेल किंवा नियमित औषधांची गरज पडत असेल तर डॉक्टरांना दाखवा. घाम येणे, ताण/दम लागणे किंवा दुखणे हातात किंवा जबड्यात पसरण्यासोबत छातीत दुखत असल्यास तातडीने आणीबाणीच्या मदतीसाठी जा. अन्न गिळताना त्रास होणे, उलट्यातून रक्त पडणे, संडास काळी होणे किंवा कारण नसताना वजन कमी होणे असा त्रास असल्यास त्वरित डॉक्टरांना दाखवा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
हे एसिडिटी आहे की हृदयाची समस्या, हे मला कसे कळेल?
अनेकदा हे खात्रीने सांगता येत नाही आणि म्हणूनच हे महत्त्वाचे आहे. हृदयाच्या त्रासामुळे होणाऱ्या वेदनांमध्ये बहुधा घाम येणे, ताण किंवा दम लागणे, मळमळ होणे किंवा दुखणे हातात, जबड्यात किंवा पाठीत पसरणे अशी लक्षणे असतात आणि कष्टाचे काम केल्यावर हा त्रास वाढण्याची शक्यता असते. जर थोडीही शंका असेल — विशेषतः तुम्हाला मधुमेह (Diabetes), उच्च रक्तदाब (High Blood Pressure) किंवा कुटुंबात हृदयाच्या आजाराचा इतिहास असेल — तर त्याला हृदयाची समस्या मानून तातडीने वैद्यकीय मदत घ्या. हार्ट अटॅककडे दुर्लक्ष होण्यापेक्षा विनाकारण हॉस्पिटलची फेरी झालेली केव्हाही चांगली.
रोज एसिडिटीच्या गोळ्या घेणे सुरक्षित आहे का?
केवळ डॉक्टरांच्या सल्ल्याने आणि वेळेवर तपासणी करूनच गोळ्या घ्याव्यात. या गोळ्या ठराविक काळासाठीच दिलेल्या असतात. प्रदीर्घ वापरामुळे व्हिटॅमिन बी12 (Vitamin B12) आणि मॅग्नेशियमचे (Magnesium) प्रमाण कमी होऊ शकते तसेच हाडे ठिसूळ होऊ शकतात, आणि यामुळे इतर गंभीर आजारांचे निदान होण्यात अडथळा येऊ शकतो.
दूध पिल्याने एसिडिटी कमी होते का?
यामुळे काही मिनिटांसाठी जळजळ शांत होऊ शकते, पण दूध पोटात ॲसिड निर्मितीला चालना देते, त्यामुळे थोड्या वेळाने लक्षणे पुन्हा सुरू होतात. हा काही खात्रीशीर उपाय नाही.
मला तिखट खाणे पूर्णपणे बंद करावे लागेल का?
तसे करण्याची गरज नाही. प्रत्येक व्यक्तीनुसार त्रास देणारे पदार्थ वेगवेगळे असतात. तिखट खाण्यापेक्षा जेवणाचे प्रमाण, वेळ आणि जेवल्यानंतर लगेच झोपणे या गोष्टी जास्त महत्त्वाच्या असतात. सर्व खाद्यपदार्थ बंद करण्यापेक्षा त्रास होण्यापूर्वी तुम्ही काय खाल्ले होते याची नोंद ठेवणे जास्त फायदेशीर ठरते.