हे पान यंत्राने भाषांतरित केले आहे
हे भाषांतर अद्याप डॉक्टरांनी तपासलेले नाही. अर्थ बरोबर असावा, पण काही अस्पष्ट वाटल्यास इंग्रजी मूळ वाचा.
इंग्रजी मूळ वाचाडेंग्यू हा संसर्गग्रस्त एडिस (Aedes) डासाच्या चावण्याने पसरणारा एक विषाणूजन्य आजार आहे. यामुळे अचानक तीव्र ताप येतो, अंग खूप दुखते आणि काही लोकांमध्ये प्लेटलेटची (platelet) संख्या कमी होते.
ही लक्षणे दिसल्यास ताबडतोब रुग्णालयात जा
- पोटात तीव्र वेदना होणे किंवा हात लावल्यास पोट दुखणे
- पुन्हा पुन्हा उलट्या होणे (24 तासांत तीन किंवा अधिक वेळा)
- हिरड्यांमधून किंवा नाकातून रक्त येणे, किंवा उलटीमध्ये अथवा संडासमध्ये रक्त दिसणे
- वेगाने श्वास घेणे किंवा श्वास घेण्यास त्रास होणे
- अस्वस्थता, किंवा असामान्य सुस्तपणा आणि अशक्तपणा
- त्वचा थंड, ओलसर किंवा फिकट पडणे
- खूप कमी लघवी होणे
In English:
- Severe stomach pain or tenderness
- Vomiting again and again (three or more times in 24 hours)
- Bleeding from the gums or nose, or blood in vomit or stool
- Fast or difficult breathing
- Restlessness, or unusual drowsiness and weakness
- Cold, clammy or pale skin
- Passing very little urine
इशाऱ्याची लक्षणे इंग्रजीतही दिली आहेत, त्यामुळे महत्त्वाची माहिती फक्त भाषांतरावर अवलंबून राहत नाही.
थोडक्यात
डेंग्यू हा डेंग्यू विषाणूमुळे (dengue virus) होतो, जो संसर्गग्रस्त एडिस (Aedes) डास चावल्याने माणसांमध्ये पसरतो. हा आजार एका माणसाकडून दुसऱ्या माणसाकडे थेट पसरत नाही.
एडिस डास मुख्यत्वे दिवसा चावतो — सकाळी लवकर आणि संध्याकाळी सूर्यस्तापूर्वीच्या काही तासांत. हा डास घरांमध्ये आणि घरांच्या आसपास साचलेल्या स्वच्छ साचलेल्या पाण्यात अंडी घालतो, म्हणूनच पावसाळ्यात आणि पावसाळ्यानंतर डेंग्यूचे रुग्ण खूप वाढतात.
जास्त करून लोक विश्रांती आणि भरपूर द्रवपदार्थ घेतल्याने एका ते दोन आठवड्यांत बरे होतात. थोड्या लोकांमध्ये गंभीर डेंग्यू होतो, जी एक वैद्यकीय आणीबाणी (medical emergency) असते. धोक्याचा काळ सहसा ताप कमी होऊ लागतो तेव्हा, म्हणजेच आजाराच्या तिसऱ्या ते सातव्या दिवसाच्या आसपास असतो.
लक्षणे
- अचानक येणारा तीव्र ताप, जो बहुधा 40°C (104°F) पर्यंत असतो
- तीव्र डोकेदुखी, विशेषतः डोळ्यांच्या मागच्या बाजूला वेदना होणे
- स्नायू आणि सांध्यांमध्ये तीव्र वेदना — म्हणूनच याला हाडमोडी ताप (breakbone fever) म्हणतात
- मळमळणे किंवा उलट्या होणे
- त्वचेवर पुरळ उठणे, जे सहसा ताप सुरू झाल्यानंतर दोन ते पाच दिवसांनी दिसते
- सौम्य प्रमाणात रक्तस्राव होणे, जसे की नाकातून किंवा हिरड्यांमधून रक्त येणे
- अतिशय थकवा येणे, जो बरा झाल्यानंतरही अनेक आठवडे राहू शकतो
कारण काय
- डेंग्यू विषाणूच्या चार प्रकारांपैकी (DENV-1 ते DENV-4) एका प्रकारचा संसर्ग होणे
- संसर्गग्रस्त एडिस इजिप्ती (Aedes aegypti) किंवा एडिस अल्बोपिक्टस (Aedes albopictus) डासाच्या चावण्याने पसरतो
- घरांजवळ साठवून ठेवलेल्या किंवा साचलेल्या स्वच्छ पाण्यात डास अंडी घालतात — कूलर, भांडी, टायर, टाक्या, झाडांच्या कुंड्यांच्या प्लेट्स आणि बांधकामाच्या जागा
कोणाला जास्त धोका
- डेंग्यूचे प्रमाण जास्त असलेल्या भागात राहणे किंवा प्रवास करणे
- पावसाळ्याचे आणि पावसाळ्यानंतरचे महिने, जेव्हा डासांची संख्या वाढते
- घरात किंवा घराभोवती साचलेले पाणी
- पूर्वी डेंग्यू झालेला असणे — दुसऱ्यांदा वेगवेगळ्या प्रकारच्या विषाणूचा संसर्ग झाल्यास गंभीर डेंग्यू होण्याचा धोका जास्त असतो
तपासणी आणि निदान
- एनएस1 अँटीजन टेस्ट (NS1 antigen test) — ताप आल्याच्या पहिल्या पाच दिवसांत ही सर्वात उपयुक्त असते
- आयजीएम आणि आयजीजी अँटीबॉडी टेस्ट (IgM and IgG antibody tests) — सुमारे पाचव्या दिवसापासून उपयुक्त असतात
- कम्प्लीट ब्लड काउंट (Complete blood count - CBC) — प्लेटलेटची संख्या (platelet count) आणि हॅमॅटोक्रिट (haematocrit) तपासण्यासाठी
- आजाराच्या धोक्याच्या काळात डॉक्टर सहसा दररोज रक्ताची तपासणी (CBC) पुन्हा करतात
उपचार
- डेंग्यूवर कोणतेही विशिष्ट अँटीव्हायरल (antiviral) औषध नाही. शरीर संसर्गाशी लढत असताना उपचारांद्वारे शरीराला मदत केली जाते.
- विश्रांती घ्या आणि भरपूर द्रवपदार्थ प्या — पाणी, ओआरएस (ORS), शहाळ्याचे पाणी, सूप आणि ज्यूस.
- ताप कमी करण्यासाठी आणि वेदना कमी करण्यासाठी सहसा पॅरासिटामोल (Paracetamol) वापरले जाते.
- डेंग्यूमध्ये एस्पिरिन (Aspirin), आयब्युप्रोफेन (Ibuprofen) आणि यांसारख्या वेदनाशामक औषधांचा (painkillers) वापर टाळला जातो, कारण त्यामुळे रक्तस्रावाचा धोका वाढू शकतो. कोणतेही वेदनाशामक औषध घेण्यापूर्वी तुमच्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
- धोक्याच्या खुणा दिसणाऱ्या रुग्णांना रुग्णालयात दाखल केले जाते, जेणेकरून त्यांच्यावर बारकाईने लक्ष ठेवता येईल आणि सलाईनद्वारे (drip) द्रवपदार्थ देता येतील.
प्रतिबंध
- आठवड्यातून एकदा पाण्याची सर्व भांडी रिकामी करा, घासून पुसून स्वच्छ करा, झाकून ठेवा किंवा वाळवा — यामुळे डासांच्या प्रजननाचे चक्र तुटते
- दिवसा उघड्या त्वचेवर डास पळवणारे क्रीम किंवा लिक्विड (mosquito repellent) वापरा
- पूर्ण बाह्यांचे कपडे घाला, आणि खिडक्यांना जाळ्या किंवा डासदाणी (nets) वापरा
- कूलर, डोक्यावरील पाण्याच्या टाक्या, झाडांच्या कुंड्यांच्या प्लेट्स आणि गच्चीवरील वस्तूंमध्ये पाणी साचू देऊ नका
- तुमच्या परिसरातील धूर फवारणी (fogging) आणि डास नष्ट करण्याच्या मोहिमांना सहकार्य करा
डॉक्टरांना कधी भेटावे?
डेंग्यूच्या दिवसांत तीव्र ताप आल्यास डॉक्टरांना दाखवा, विशेषतः जर त्यासोबत तीव्र डोकेदुखी किंवा अंगदुखी असेल. कोणतीही धोक्याची खूण दिसल्यास ताबडतोब रुग्णालयात जा — विशेषतः पोटात तीव्र वेदना, वारंवार उलट्या होणे, रक्तस्राव होणे, किंवा ताप कमी होताना रुग्णाला झोप/सुस्ती येत असेल अथवा खूप अशक्तपणा वाटत असेल तर.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
डेंग्यूची पहिली लक्षणे कोणती आहेत?
पहिली लक्षणे सहसा अचानक येणारा तीव्र ताप, सोबत तीव्र डोकेदुखी, डोळ्यांच्या मागे दुखणे आणि स्नायू व सांध्यांमध्ये तीव्र वेदना ही असतात. डास चावल्यानंतर साधारण चार ते दहा दिवसांनी ही लक्षणे सुरू होतात.
डेंग्यूचा ताप किती दिवस राहतो?
ताप सहसा सुमारे दोन ते सात दिवस राहतो. बहुतेक लोक एका ते दोन आठवड्यांत बरे होतात, जरी थकवा त्यानंतरही काही आठवडे राहू शकतो.
डेंग्यूचा कोणता दिवस सर्वात धोकादायक असतो?
सर्वात धोकादायक काळ सहसा तिसरा ते सातवा दिवस असतो, ज्या वेळी ताप कमी होऊ लागतो. धोक्याच्या खुणा बहुधा याच काळात दिसतात, त्यामुळे फक्त ताप उतरला म्हणून लक्ष ठेवणे बंद करू नये.
डेंग्यू एका माणसाकडून दुसऱ्या माणसाकडे पसरू शकतो का?
नाही. डेंग्यू स्पर्शाने, अन्न शेअर केल्याने किंवा आजारी व्यक्तीच्या जवळ राहिल्याने पसरत नाही. हा केवळ संसर्गग्रस्त डास चावल्यानेच पसरतो.
डेंग्यूमध्ये प्लेटलेटची संख्या कमी होणे नेहमीच धोकादायक असते का?
केवळ प्लेटलेट कमी असणे धोकादायक नसते. डॉक्टर प्लेटलेटच्या संख्येकडे (platelet count) रुग्णाची लक्षणे, हॅमॅटोक्रिट (haematocrit) आणि एकंदरीत प्रकृतीसोबत एकत्र करून पाहतात. कमी प्लेटलेट असलेले अनेक लोक रक्त/प्लेटलेट न चढवता (transfusion) बरे होतात. केवळ विशिष्ट परिस्थितीतच प्लेटलेट चढवण्याची गरज असते.