हे पान यंत्राने भाषांतरित केले आहे
हे भाषांतर अद्याप डॉक्टरांनी तपासलेले नाही. अर्थ बरोबर असावा, पण काही अस्पष्ट वाटल्यास इंग्रजी मूळ वाचा.
इंग्रजी मूळ वाचाहायपोथायरॉइडिझम म्हणजे थायरॉइड ग्रंथी पुरेशा प्रमाणात थायरॉइड संप्रेरक (हार्मोन) तयार करत नाही, ज्यामुळे शरीराची अनेक कामे मंदावतात.
थोडक्यात
थायरॉइड ही मानेच्या पुढच्या भागात असलेली फुलपाखराच्या आकाराची एक लहान ग्रंथी आहे. ती तयार करत असलेले संप्रेरक (हार्मोन) शरीराची गती ठरवते — तुम्ही किती वेगाने ऊर्जा वापरता, तुमचे हृदय कसे धडधडते, तुमचे पचन कसे होते आणि तुम्हाला कसे वाटते.
जेव्हा ही ग्रंथी मंद किंवा कमी काम करते, तेव्हा शरीरातील सर्व गोष्टी मंदावतात. लक्षणे हळूहळू वाढतात आणि ती तणाव, वाढते वय किंवा व्यस्त दिनचर्या समजून त्याकडे दुर्लक्ष होणे सोपे असते.
हे भारतात सामान्य आहे, आणि पुरुषांपेक्षा स्त्रियांमध्ये खूप जास्त आढळते.
याचे निदान एका सोप्या रक्ताच्या चाचणीने केले जाते आणि रोज एका गोळीने त्यावर उपचार केले जातात. एकदा गोळीचा डोस (मात्रा) योग्य झाला की बहुतांश लोकांना खूप चांगले वाटू लागते.
लक्षणे
- आराम करूनही न जाणारा थकवा
- आहारात कोणताही उघड बदल न करता वजन वाढणे
- इतरांना सामान्य वाटत असतानाही जास्त थंडी वाजणे
- कोरडी त्वचा आणि केस गळणे
- बद्धकोष्ठता (पोट साफ न होणे)
- अतिप्रमाणात किंवा अनियमित मासिक पाळी येणे आणि गरोदर राहण्यात अडचण येणे
- उदासीन वाटणे, लक्ष केंद्रित न होणे आणि विसरभोळेपणा
- चेहऱ्यावर, विशेषतः डोळ्यांभोवती सूज येणे
- हृदयाचे ठोके मंदावणे
- आवाज बसणे किंवा मानेच्या पुढच्या भागाला सूज येणे
कारण काय
- हाशिमोटोचा थायरॉइडायटिस (Hashimoto's thyroiditis) — यामध्ये शरीराची प्रतिकारशक्ती हळूहळू थायरॉइड ग्रंथीला नुकसान पोहोचवते. हे सर्वात मुख्य कारण आहे.
- आयोडीनची कमतरता, जी मिठात आयोडीन मिसळल्यापासून आता भारतात खूपच कमी झाली आहे
- शस्त्रक्रिया करून थायरॉइड काढून टाकणे किंवा रेडिओॲक्टिव्ह आयोडीन उपचार (Radioactive iodine treatment)
- काही औषधे, ज्यामध्ये लिथियम (Lithium) आणि अमिओडारोन (Amiodarone) समाविष्ट आहेत
- काही बाळे उपजतच मंद थायरॉइड घेऊन जन्माला येतात, जे नवजात शिशु चाचणीमध्ये (Newborn screening) आढळते
कोणाला जास्त धोका
- स्त्री असणे
- कुटुंबामध्ये थायरॉइड आजाराचा इतिहास असणे
- दुसरा कोणताही ऑटोइम्यून आजार असणे, जसे की टाईप १ मधुमेह (Type 1 diabetes) किंवा सेलिएक आजार (Coeliac disease)
- बाळंतपणानंतरचे एक वर्ष
- पूर्वी झालेली थायरॉइडची शस्त्रक्रिया किंवा मानेचे रेडिएशन (Radiation)
- वय ६० वर्षांपेक्षा जास्त असणे
तपासणी आणि निदान
- टीएसएच (TSH) — ही मुख्य चाचणी आहे. टीएसएच वाढलेले असणे म्हणजे थायरॉइड कमी काम करत आहे असा अर्थ होतो.
- फ्री टी४ (Free T4) — टीएसएच वाढलेले असताना याचे प्रमाण कमी असल्यास आजाराचे निदान पक्के होते.
- ॲंटी-टीपीओ ॲंटीबॉडीज (Anti-TPO antibodies) — कारण ऑटोइम्यून आहे की नाही हे तपासण्यासाठी.
- डॉक्टर सहसा गरोदरपणात आणि विनाकारण थकवा, वजनात बदल किंवा वंध्यत्व (गर्भधारणा न होणे) असलेल्या लोकांमध्ये थायरॉइडची चाचणी करतात.
उपचार
- लेव्होथायरॉक्सिन (Levothyroxine), ही गोळी थायरॉइड जे संप्रेरक बनवत नाही त्याची जागा घेते. ही कमतरता भरून काढण्यासाठी असते, उत्तेजक नाही.
- ती उपाशी पोटी घ्यावी, सहसा सकाळी उठल्यावर सर्वात आधी, आणि पाणी वगळता इतर काहीही खाण्या-पिण्यापूर्वी सुमारे ३० ते ६० मिनिटे थांबावे.
- कॅल्शियमच्या गोळ्या, लोहाच्या (आयर्न) गोळ्या आणि ॲंटॅसिड (पित्ताची औषधे) या औषधांपासून किमान ४ तासांचे अंतर ठेवा, कारण ते या गोळीचे शोषण रोखतात.
- गोळीचा डोस पुन्हा केलेल्या टीएसएच (TSH) चाचण्यांवरून ठरवला जातो, सहसा डोस बदलल्यानंतर ६ ते ८ आठवड्यांनी चाचणी केली जाते.
- बहुतेक लोकांना ही गोळी आयुष्यभर घ्यावी लागते. गोळीचा डोस स्वतःहून कधीही बदलू नका किंवा थांबवू नका — डोस कमी किंवा जास्त होणे दोन्ही त्रासदायक ठरू शकते.
प्रतिबंध
- स्वयंपाकासाठी आयोडीनयुक्त मीठ वापरा
- जर तुम्ही गरोदर असाल किंवा गरोदर राहण्याचा विचार करत असाल, तर थायरॉइड चाचणी करून घ्या — उपचार न केलेला हायपोथायरॉइडिझम बाळाच्या वाढीवर परिणाम करतो
- जर जवळच्या नातेवायकाला थायरॉइडचा आजार असेल, तर तुमच्या डॉक्टरांना तसे सांगा आणि लक्षणे दिसल्यास चाचणी करून घ्या
डॉक्टरांना कधी भेटावे?
तुम्हाला सतत थकवा जाणवत असेल, विनाकारण वजन वाढत असेल, केस गळत असतील, बद्धकोष्ठता असेल किंवा अनियमित पाळी येत असेल — विशेषतः ही लक्षणे एकत्र दिसत असतील, तर डॉक्टरांना दाखवा. जर तुम्ही गरोदर राहण्याचा विचार करत असाल किंवा आधीच गरोदर असाल, तर थायरॉइड चाचणी करून घ्या.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
टीएसएच (TSH) जास्त असण्याचा काय अर्थ होतो?
टीएसएच (TSH) जास्त असण्याचा अर्थ सहसा थायरॉइड ग्रंथी कमी काम करत आहे असा होतो. पिट्युटरी ग्रंथी (Pituitary gland) थायरॉइडला जास्त काम करण्यास सांगण्यासाठी टीएसएच वाढवते, त्यामुळे टीएसएच जास्त असणे हे ग्रंथी पुरेशा प्रमाणात संप्रेरक तयार करत नसल्याचे लक्षण आहे.
लेव्होथायरॉक्सिन (Levothyroxine) उपाशी पोटी का घेतले पाहिजे?
अन्न, चहा, कॉफी, कॅल्शियम आणि लोह हे सर्व शरीर या गोळीचे किती शोषण करते ते कमी करतात. पाण्यासोबत उपाशी पोटी गोळी घेणे आणि खाण्यापूर्वी ३० ते ६० मिनिटे थांबल्याने दररोज गोळीचा योग्य तोच परिणाम मिळतो.
हायपोथायरॉइडिझम कायमस्वरूपी असतो का?
बहुतेक बाबतीत होय, आणि उपचार आयुष्यभर घ्यावे लागतात. काही प्रकार — जसे की बाळंतपणानंतर किंवा व्हायरल आजारानंतर थायरॉइडला येणारी सूज — तात्पुरते असतात आणि आपोआप ठीक होतात. तुम्हाला कोणता प्रकार आहे हे तुमचे डॉक्टर सांगतील.
हायपोथायरॉइडिझममुळे वजन वाढते का?
यामुळे वजन वाढू शकते, पण सहसा थोडेच — बहुदा काही किलोग्राम, ज्यामध्ये चरबीपेक्षा शरीरात साठलेले पाणी जास्त असते. खूप जास्त वजन वाढण्याची इतरही कारणे असतात, आणि फक्त उपचाराने ते कमी होणार नाही.