આ પાનું મશીન દ્વારા અનુવાદિત છે
આ અનુવાદ હજી કોઈ ડૉક્ટરે તપાસ્યો નથી. અર્થ સાચો હોવો જોઈએ, પણ કંઈ અસ્પષ્ટ કે ખોટું લાગે તો અંગ્રેજી મૂળ વાંચો.
અંગ્રેજી મૂળ વાંચોએસિડ રિફ્લક્સ ત્યારે થાય છે જ્યારે પેટમાંથી એસિડ પાછું અન્નનળીમાં આવે છે, જેના કારણે છાતીમાં બળતરા થાય છે અને મોંમાં ખાટો સ્વાદ આવે છે.
આ ચિહ્નો દેખાય તો તરત હોસ્પિટલ જાઓ
- છાતીમાં દુખાવાની સાથે પરસેવો થવો, શ્વાસ ચડવો, ઉબકા આવવા, અથવા દુખાવો હાથ, જડબા કે પીઠમાં ફેલાવવો — આને હાર્ટ એટેકની શક્યતા માનીને તાત્કાલિક ઈમરજન્સી મદદ લો, એસિડિટીની ગોળી ન લો
- ગળવામાં તકલીફ થવી, અથવા ખોરાક અટકાતો હોય તેવું લાગવું
- ગળતી વખતે દુખાવો થવો
- લોહીની ઉલટી થવી, અથવા કાળો મળ આવવો
- પ્રયત્ન કર્યા વગર વજન ઘટવું
- 45 થી 50 વર્ષની ઉંમર પછી પહેલીવાર લક્ષણો શરૂ થવા
- બ્લડ ટેસ્ટમાં એનિમીયા (Anaemia - લોહીની કમી) હોવાનું માલૂમ પડવું
In English:
- Chest pain with sweating, breathlessness, nausea, or pain spreading to the arm, jaw or back — treat this as a possible heart attack and get emergency help, not an antacid
- Difficulty swallowing, or food feeling stuck
- Pain on swallowing
- Vomiting blood, or black tarry stools
- Losing weight without trying
- Symptoms starting for the first time after about age 45 to 50
- Anaemia found on a blood test
ચેતવણીનાં ચિહ્નો અંગ્રેજીમાં પણ બતાવ્યાં છે, જેથી જરૂરી માહિતી ફક્ત અનુવાદ પર આધારિત ન રહે.
પરિચય
અન્નનળી જ્યાં પેટને મળે છે ત્યાં સ્નાયુઓની એક રીંગ હોય છે જે સામાન્ય રીતે પેટની વસ્તુઓને નીચે રાખે છે. જ્યારે આ સ્નાયુ ખોટા સમયે ઢીલો પડે છે, ત્યારે એસિડ પાછો ઉપર આવે છે. અન્નનળીમાં એસિડ સામે રક્ષણ આપતું પડ નથી હોતું, તેથી તમને બળતરા અનુભવાય છે.
ભારે કે તીખું ભોજન લીધા પછી ક્યારેક છાતીમાં બળતરા થવી એ સામાન્ય છે અને તે કોઈ રોગ નથી. પરંતુ જ્યારે આ વારંવાર થાય છે, ઊંઘ બગાડે છે અથવા નિયમિત દવાની જરૂર પડે છે, ત્યારે તેને ગેસ્ટ્રો-ઈસોફેજિયલ રિફ્લક્સ ડિસીઝ અથવા જી.ઈ.આર.ડી. (GERD) કહેવામાં આવે છે.
મોટાભાગના લોકો ખોરાક, વજન અને જમવાના સમયમાં ફેરફાર કરીને, તેમજ નિશ્ચિત સમય માટે દવા લઈને તેને સારી રીતે કાબૂમાં રાખી શકે છે.
સૌથી મહત્વની બાબત એ જાણવાની છે કે છાતીમાં થતો દુખાવો હંમેશા એસિડિટી નથી હોતો — નીચે આપેલી ચેતવણી જુઓ.
લક્ષણો
- છાતીમાં બળતરા થવી, ખાસ કરીને જમ્યા પછી કે સૂતી વખતે
- ગળાના પાછળના ભાગમાં ખાટો કે કડવો સ્વાદ આવવો
- ખોરાક કે પ્રવાહી પાછું મોંમાં આવવું
- ઓડકાર આવવા અને પેટ ફૂલવું
- સુકી ઉધરસ અથવા વારંવાર ગળું સાફ કરવું, ખાસ કરીને રાત્રે
- સવારે અવાજ ઘોઘરો થઈ જવો
- બળતરા કે ઉધરસના કારણે ઊંઘમાં ખલેલ પહોંચવી
કારણ શું છે
- અન્નનળી અને પેટ વચ્ચેના સ્નાયુઓનું નબળા પડવું કે અયોગ્ય સમયે ઢીલા થવું
- હાયટસ હર્નિયા (Hiatus hernia), જેમાં પેટનો એક ભાગ ડાયાફ્રામમાંથી ઉપરની તરફ ખસી જાય છે
- પેટની આસપાસ વધારે વજન હોવું, જેનાથી પેટ પર દબાણ વધે છે
- ગર્ભાવસ્થા
- ધૂમ્રપાન કરવું
- વધારે પડતું કે મોડેથી જમવું, અને જમ્યા પછી તરત જ સુઈ જવું
- કેટલીક દવાઓ, જેમાં ચોક્કસ દુખાવાની ગોળીઓ (painkillers) સમાવિષ્ટ છે
કોને વધુ જોખમ છે
- વજન વધારે હોવું, ખાસ કરીને પેટના ભાગે
- રાત્રે મોડેથી જમવું અને જમ્યા પછી તરત જ સુઈ જવું
- ધૂમ્રપાન અને નિયમિત આલ્કોહોલ (દારૂ)નું સેવન કરવું
- વારંવાર વધારે, તળેલું કે ખૂબ તીખું ભોજન લેવું
- ગર્ભાવસ્થા
- આઇબુપ્રોફેન (Ibuprofen) અથવા ડાઇક્લોફેનેક (Diclofenac) જેવી સોજો ઓછો કરતી દુખાવાની ગોળીઓનો લાંબા સમય સુધી ઉપયોગ
તપાસ અને નિદાન
- સામાન્ય રીતે કોઈ ટેસ્ટ વગર, માત્ર તમારા લક્ષણો પરથી જ નિદાન કરવામાં આવે છે
- ઈલાજ કરી જોવાથી લક્ષણોમાં રાહત મળે તો નિદાનની પુષ્ટિ થાય છે
- જો ચેતવણીના લક્ષણો હોય, મોટી ઉંમરે લક્ષણો શરૂ થાય, અથવા ઈલાજ કામ ન કરી રહ્યો હોય, તો એન્ડોસ્કોપી (Endoscopy - કેમેરા વડે કરાતી તપાસ) કરવામાં આવે છે
- કેટલાક લોકોમાં પેટના બેક્ટેરિયા હેલિકોબેક્ટર પાયલોરી (Helicobacter pylori) માટેના ટેસ્ટ કરવામાં આવે છે
સારવાર
- ઓછું ખોરાક લો અને જમ્યા પછી બે થી ત્રણ કલાક સુધી સુવાનું ટાળો.
- જો રાત્રે લક્ષણોની તકલીફ હોય, તો પલંગના માથા તરફનો ભાગ લગભગ 15 સેન્ટીમીટર ઊંચો કરો. ફક્ત માથા નીચે વધારાના તકીયા મૂકવાથી એટલો ફાયદો થતો નથી.
- થોડું વજન ઘટાડવાથી પણ ઘણી વાર મોટો ફાયદો થાય છે.
- એન્ટાસિડ્સ (Antacids) પેટમાં બનેલા એસિડને શાંત કરે છે અને ઝડપી પરંતુ થોડા સમય માટે રાહત આપે છે.
- ઓમેપ્રાઝોલ (Omeprazole) અથવા પેન્ટોપ્રાઝોલ (Pantoprazole) જેવી એસિડ ઘટાડતી દવાઓ પેટમાં એસિડ બનવાનું પ્રમાણ ઘટાડે છે. આ દવાઓ જમતા પહેલા, નિશ્ચિત સમયગાળા સુધી લેવા માટે હોય છે.
- જો તમે મહિનાઓથી રોજ એસિડિટીની દવા લેતા હોવ, તો તમારા ડોક્ટર પાસે તપાસ કરાવો કે તમને હજુ પણ તેની જરૂર છે કે નહીં અને કોઈ બીજી તકલીફ રહી તો નથી જતી ને.
બચાવ
- રાત્રે સુવાના બે થી ત્રણ કલાક પહેલાં તમારું ભોજન લઈ લો
- એકસાથે ખૂબ વધારે જમવાને બદલે ઓછી માત્રામાં જમો
- તમને કઈ વસ્તુઓથી તકલીફ થાય છે તે ઓળખો — આ દરેક વ્યક્તિ માટે અલગ અલગ હોઈ શકે છે
- ધૂમ્રપાન અને દારૂનું સેવન ઓછું કરો
- જો પેટની આસપાસ ચરબી વધારે હોય તો વજન ઘટાડો
- કમર પરથી ટાઈટ (ચુસ્ત) કપડાં પહેરવાનું ટાળો
- સોજો અને દુખાવો ઓછો કરતી ગોળીઓનો નિયમિત ઉપયોગ કરતા પહેલા તમારા ડોક્ટરની સલાહ લો
ડૉક્ટરને ક્યારે બતાવવું?
જો એસિડિટી અઠવાડિયામાં બે કરતાં વધુ વખત થતી હોય, તમારી ઊંઘ બગાડતી હોય અથવા નિયમિત દવાની જરૂર પડતી હોય તો ડોક્ટરને બતાવો. જો છાતીમાં દુખાવાની સાથે પરસેવો થાય, શ્વાસ ચડે અથવા દુખાવો હાથ કે જડબા સુધી ફેલાય તો તાત્કાલિક ઈમરજન્સી મદદ લો. ગળવામાં તકલીફ થવી, લોહીની ઉલટી થવી, કાળો મળ આવવો અથવા કારણ વગર વજન ઘટવું જેવી તકલીફો થાય તો તરત જ ડોક્ટરને મળો.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
મને કેવી રીતે ખબર પડે કે આ એસિડિટી છે કે હૃદયની સમસ્યા?
તમે પોતે ઘણીવાર ચોક્કસપણે કહી શકતા નથી, અને એટલે જ આ બાબત મહત્વની છે. હૃદયનો દુખાવો સામાન્ય રીતે પરસેવો થવો, શ્વાસ ચડવો, ઉબકા આવવા, અથવા દુખાવો હાથ, જડબા કે પીઠમાં ફેલાવો જેવા લક્ષણો સાથે થાય છે અને મહેનતનું કામ કરવાથી વધી શકે છે. જો જરાય શંકા હોય — ખાસ કરીને જો તમને ડાયાબિટીસ (Diabetes), બ્લડ પ્રેશર (High blood pressure) હોય કે ઘરમાં હૃદયરોગની હિસ્ટ્રી હોય — તો તેને હૃદયની સમસ્યા માનીને તાત્કાલિક ઈમરજન્સી મદદ લો. હાર્ટ એટેક ચૂકી જવા કરતાં એક વાર હોસ્પિટલનો બિનજરૂરી ફેરો થઈ જાય તે વધારે સારું છે.
શું રોજ એસિડિટીની ગોળીઓ લેવી સુરક્ષિત છે?
માત્ર ડોક્ટરની સલાહ અને સમયાંતરે તેમની તપાસ પછી જ રોજ દવા લઈ શકાય. આ દવાઓ નિશ્ચિત સમયગાળા માટે હોય છે. લાંબા સમય સુધી તેનો ઉપયોગ કરવાથી વિટામિન B12 (Vitamin B12) અને મેગ્નેશિયમ (Magnesium)નું પ્રમાણ ઘટી શકે છે અને હાડકાં નબળાં પડી શકે છે, તેમજ તે કોઈ મોટી બીમારીના લક્ષણોને પણ છુપાવી શકે છે જેની તપાસ થવી જરૂરી છે.
શું દૂધ પીવાથી એસિડિટીમાં રાહત મળે છે?
તેનાથી થોડી મિનિટો માટે બળતરામાં રાહત મળી શકે છે, પરંતુ દૂધ પેટમાં વધુ એસિડ બનાવવાનું કામ પણ કરે છે, તેથી થોડી વાર પછી લક્ષણો પાછા આવી શકે છે. આ કોઈ ચોક્કસ ઈલાજ નથી.
શું મારે તીખું ખાવાનું સાવ બંધ કરી દેવું પડશે?
જરૂરી નથી. દરેક વ્યક્તિ માટે તીખું ખાવાનું અલગ રીતે અસર કરે છે. તીખા ખોરાક કરતાં જમવાનું પ્રમાણ, સમય અને જમ્યા પછી તરત સુઈ જવું તે વધુ મહત્વ ધરાવે છે. આખું ખાવાનું બંધ કરી દેવા કરતાં, તમને કઈ વસ્તુ ખાધા પછી તકલીફ થઈ તેની નોંધ રાખવી વધારે ઉપયોગી છે.